چهارشنبه, 29 شهریور 1391 18:56

آنالیز مایع مغزی نخاعی

نوشته شده توسط 
رای دادن به این مورد
(8 آرا)

آزمایشاتی که بر روی مایع مغزی – نخاعی انجام می گیرند به طور کلی به 4 دسته تقسیم می شوند:

1- بررسی خصوصیات فیزیکی

2- تست های شیمیایی

3- آزمایش میکروسکوپی

4- آزمایشات مربوط به بیماری های عفونی

 

      1- بررسی خصوصیات فیزیکی

شامل بررسی فشار مایع مغزی – نخاعی هنگام نمونه گیری و بررسی شفافیت مایع

2- تست های شیمیایی

به گروهی از تستها اطلاق می شود که به اندازه گیری و بررسی ترکیبات شیمیایی موجود در CSF می پردازد. برخی از این ترکیبات در خون نیز وجود دارند و اغلب مقادیر نسبی آنها در خون و CSF مورد مقایسه قرار می گیرد. معمولا مقدار ترکیبات موجود در CSF مثل پروتئین و گلوکز بازتابی (نسبتی) از غلظت آنها در خون می باشد.

3- آزمایش میکروسکوپی

شامل شمارش کامل و افتراقی سلولهای موجود در مایع مغزی – نخاعی

4- آزمایشات مربوط به بیماری های عفونی

در صورتیکه پزشک مشکوک به عفونت باشد، تستهای متعددی جهت تشخیص میکروارگانیسم ها می تواند انجام گیرد.

 

 تفسیر نتایج حاصل از آنالیز مایع مغزی - نخاعی:

معمولا در CSF مقدار کمی پروتئین و گلوکز و یا حتی تعداد بسیار کمی WBC  وجود دارد. هرگونه عاملی که باعث ایجاد اختلال در فشار و جریان طبیعی شود یا سبب آسیب یا اختلال در سد خونی- مغزی گردد، منجر به تغییر در مقادیر طبیعی ترکیبات CSF می شود.


حال به بررسی ابعاد مختلف آزمایش CSF می پردازیم:

خصوصیات فیزیکی

شفافیت

معمولا میزان شفافیت CSF در مقایسه با آب گزارش می شود.

فشار


فشار CSF را نیز می توان در ابتدا و انتهای نمونه گیری اندازه گرفت. افزایش فشار در بیماری هایی دیده می شود که باعث افزایش فشار داخل مغز یا جمجمه می شوند. همچنین عواملی که باعث مسدود شدن جریان CSF می شوند نیز می توانند افزایش فشار مایع مغزی-نخاعی را در پی داشته باشند. بیماری هایی از جمله :تومورها، عفونت، تجمع غیر عادی CSF در مغز و خونریزی.

کاهش فشار CSF نیز می تواند نتیجه ی عواملی چون: دهیدراتاسیون، شوک یا نشت از منفذی دیگر باشند.

 رنگ
CSF در حالت طبیعی مایعی شفاف و بی رنگ می باشد. تغییر در رنگ CSF گرچه ممکن است ارزش تشخیصی چندانی نداشته باشد اما دال بر ورود مواد و ترکیبات اضافی، به درون CSF می باشد. رنگ زرد، نارنجی یا صورتی CSF ممکن است نشان دهنده ی متلاشی شدن سلولهای خونی (که در نتیجه ی خونریزی وارد CSF شده اند) یا حضور بیلی روبین باشد. رنگ سبز نیز گاهی به علت وجود بیلی روبین یا به علت عفونت دیده می شود.

کدورت

ظاهر کدر مایع مغزی- نخاعی می تواند نشان دهنده ی وجود RBC ها، WBC ها یا میکروارگانیسم ها باشد. همچنین افزایش میزان پروتئین ها نیز می تواند باعث ایجاد کدورت گردد.

ویسکوزیته

در حالت طبیعی، مایع مغزی- نخاعی دارای غلظتی مشابه آب می باشد. افزایش غلظت CSF ممکن است در موارد خاصی از سرطان یا مننژیت دیده شود.

تست های شیمیایی

CSF glucose

  در حالت طبیعی غلظت گلوکز در CSF، دو سوم غلظت گلوکز خون می باشد.

کاهش میزان گلوکز در CSF می تواند به دلیل وجود سلولهای غیر طبیعی و مصرف گلوکز توسط این سلولها (متابولیسم سلول) باشد. سلولهایی از قبیل: باکتریها، سلولهایی که به علت بروز التهاب در CSF حضور می یابند (WBC ها) و سلولهایی که توسط تومورها به درون CSF وارد شده اند.

CSF protein

 در شرایط طبیعی میزان پروتئین در CSF بسیار کم می باشد، چرا که پروتئینها مولکولهای درشتی هستند و نمی توانند به راحتی از سد خونی – مغزی عبور کنند. کاهش میزان پروتئین CSF از ارزش تشخیصی چندانی برخوردار نیست. افزایش پروتئین CSF عمدتا در این موارد دیده می شود:

مننژیت و آبسه های مغزی

تومورهای مغز و نخاع

بیماری MS

سندروم Guillian – barre

سیفلیس

در صورتیکه هریک از این تستهای شیمیایی اولیه غیر طبیعی بوده یا پزشک به مورد خاصی مشکوک باشد، ممکن است تستهای شیمیایی دیگری از سوی پزشک درخواست شود شامل:

CSF electrophoresis

 به منظور جداسازی انواع مختلف پروتئین. باند های الیگو کلونال ممکن است در مواردی مثل TMS یا بیماری لایم (LYME) دیده شود.

 CSF IgG

در بیماری هایی مثل MS، Herpes ansephalitis و بیماری های بافت همبند افزایش می یابد.

 Myelin basic protein

در مواردی دیده می شود که پوشش میلین تخریب شود. مثل بیماری MS

 CSF lactic acid

اغلب برای افتراق بین مننژیت ویروسی و باکتریال استفاده می شود. در صورتیکه عامل مننژیت باکتری یا قارچ باشد میزان لاکتیک اسید افزایش می یابد، در حالیکه اگر عامل مننژیت ویروس باشد مقدار لاکتیک اسید نرمال بوده یا افزایش خفیف خواهد داشت.

  CSF lactate dehydrogenase

برای افتراق بین مننژیت ویروسی و باکتریال استفاده می شود. مننژیت باکتریال باعث افزایش میزان این آنزیم می شود اما در مننژیت ویروسی اینگونه نیست. همچنین میزان این آنزیم ممکن است در لوسمی یا سکته افزایش خفیفی داشته باشد.

 CSF glutamine

ممکن است در بیماری های کبدی، Hepatic encephalopathu و سندروم Reye افزایش یابد.

CSF C-reactive protein 

جزء واکنش گره های فاز حاد بوده و در التهاب میزان آن افزایش می یابد. این پروتئین مشخصا و به طور قابل ملاحظه ای با مننژیت باکتریال بالا می رود. از آنجاییکه این پروتئین از حساسیت بالایی برخوردار است و حتی در مراحل ابتدایی مننژیت باکتریال نیز دچار تغییر می شود، اغلب برای افتراق بین مننژیت باکتریال و ویروسی مفید می باشد.

 تومور مارکرها
 ممکن است در سرطان های متاستاتیک به سیستم عصبی، HCG,AFB,CEA افزایش یابند.

 آزمایش میکروسکوپی

در حالت طبیعی مایع مغزی- نخاعی، یا فاقد هرگونه سلولیست یا تعداد بسیار کمی سلول در آن مشاهده می شود و بنابراین CSF دارای ظاهری شفاف می باشد.

در صورتیکه نمونه ی CSF ظاهری شفاف داشته باشد، یک قطره از آن را به طور مستقیم روی لام قرار داده و زیر میکروسکوپ بررسی می کنیم و سلولهای موجود در آن را شمارش می کنیم. اگر تعداد سلولها خیلی کم باشد (کمتر از 5 )، انجام یا عدم انجام شمارش افتراقی بستگی به آزمایشگاه دارد. اگر تعداد سلولهای موجود در نمونه ی CSF زیاد باشد (بیشتر از 5) به احتمال زیاد شمارش افتراقی توسط آزمایشگاه انجام خواهد شد.

برای انجام شمارش افتراقی سلولها، ابتدا نمونه را توسط سانتریفوژ های مخصوصی به نام "cytocentrifuge" سانتریفوژ می کنند تا سلولها در ته لوله متراکم شوند (تجمع یابند). سپس از نمونه ی متراکم در ته لوله، یک قطره روی لام قرار داده رنگ آمیزی های مخصوص روی آن انجام می شود و سپس تشخیص و شمارش انواع مختلف سلول ها در آن، به صورت میکروسکوپی انجام می گیرد. در صورت احتمال وجود سرطان یا تشخیص قطعی آن، معمولا پس از نمونه گیری، بدون توجه به شمارش مطلق سلول ها، نمونه را مستقیما سانتریفوژ کرده و طبق روشی که گفته شد، شمارش افتراقی سلولها را انجام می دهند.

شمارش کامل سلولی در CSF

شمارش گلبول قرمز: در شرایط طبیعی CSF فاقد گلبول قرمز می باشد. وجود RBC در مایع مغزی – نخاعی می تواند نشان دهنده خونریزی در CSF باشد. همچنین ممکن است به علت نشت خون به داخل CSF در هنگام نمونه گیری، RBC ها در نمونه دیده شوند.

شمارش گلبول سفید: در بزرگسالان در حالت طبیعی، تعداد WBC ها در CSF کمتر از 5 می باشد. افزایش قابل توجه WBCها در مایع مغزی-نخاعی، در هنگام بروز عفونت یا التهاب در سیستم عصبی مرکزی دیده می شود.

شمارش افتراقی گلبولهای سفید در CSF

وجود تعداد بسیار کم لنفوسیتها و مونوسیتها و (نوتروفیلها در نوزادان) در مایع مغزی – نخاعی طبیعی است.

افزایش WBC ها در CSF در این موارد ممکن است دیده شود:

افزایش تعداد نوتروفیل ها در عفونت های باکتریال

افزایش تعداد لنفوسیت ها در عفونت های ویروسی یا قارچی

گاهی اوقات افزایش تعداد ائوزینوفیل ها در عفونت های انگلی

مشاهده ی سلولهای غیر طبیعی در صورت وجود تومور های سرطانی

 اختلالات ایمنی در CSF مانند بیماری MS ممکن است باعث افزایش خفیف لنفوسیت ها شود.

بیماری های دیگر مثل: آبسه های مغزی، خونریزی در داخل مغز یا جمجمه، تومور های متاستاتیک، سندروم Guilllian-barre و اختلالات التهابی مثل سارکوایدوز نیز می توانند موجب افزایش انواع مختلف WBC در مایع مغزی-نخاعی شوند.

سیتولوژی مایع مغزی - نخاعی

نمونه سانتریفوژ شده، با رنگ آمیزی های خاصی آماده سازی شده و برای جستجوی سلول های غیر طبیعی، زیر میکروسکوپ بررسی می شود. این عمل زمانی انجام می شود که احتمال وجود تومور در سیستم عصبی مرکزی یا انتشار سرطان به این سیستم، وجود داشته باشد. وجود سلولهای غیر طبیعی مثل: سلولهای تومورال یا سلولهای خونی نابالغ در تشخیص نوع سرطان کمک کننده خواهد بود.

 آزمایشات مربوط به بیماری های عفونی

در صورت احتمال وجود بیماری هایی مثل مننژیت و انسفالیت، برای تشخیص قطعی، علاوه بر تستهای بیوشیمیایی مانند اندازه گیری پروتئین و گلوکز و ... تستهایی برای جستجو و جداسازی میکروارگانیسم ها نیز انجام می گیرد.

 رنگ امیزی گرم

هدف مشاهده مستقیم میکروارگانیسم ها در زیر میکروسکوپ می باشد.

روش انجام: نمونه ی CSF را سانتریفوژ کرده و از رسوب آن مقداری روی لام قرار داده و سپس با رنگ آمیزی مخصوص آنرا جهت بررسی میکروسکوپی آماده می کنیم. در حالت نرمال نباید هیچ میکروارگانیسمی در مایع مغزی – نخاعی وجود داشته باشد. اگر در رنگ امیزی گرم مایع CSF، باکتری یا قارچ مشاهده شود ممکن است بیمار به مننژیت یا انسفالیت باکتریال یا قارچی مبتلا باشد.

 کشت CSF

 هدف آن تشخیص هر گونه میکروارگانیسمی که روی محیط کشت رشد کند می باشد. در صورت وجود باکتری در نمونه و رشد آن بر روی محیط کشت، آزمایشگاه با انجام تست های بعدی، در انتخاب داروی ضد میکروبی مناسب برای درمان بیماری به پزشک کمک می کند. منفی شدن نتیجه ی کشت CSF، به هیچ وجه رد کننده ی احتمال وجود عفونت نیست چرا که این عدم رشد به علت کم بودن تعداد میکروارگانیسم ها و مصرف آنتی بیوتیک قبل از آزمایش می باشد. لازم به ذکر است که برخی از انواع آمیب ها نیز ممکن است با کشت تشخیص داده شوند.

اگر نتیجه ی هریک از تستهای مقدماتی، غیر طبیعی باشد یا پزشک به طور قاطع بر وجود عفونت در سیستم عصبی مرکزی معتقد باشد (ولی نتیجه ی کشت منفی باشد)، ممکن است تست های تکمیلی توسط پزشک درخواست شود، شامل:

 Detection of viruses

جستجوی ماده ی ژنتیکی (DNA یا RNA) ویروس هایی مثل هرپس یا انترو ویروس ها با روش PCR. مثبت بودن نتیجه و رشد بر روی محیط های کشت ویروسی نشان می دهد که فرد مبتلا به یک عفونت ویروسی می باشد و ممکن است به مننژیت یا انسفالیت ویروسی مبتلا باشد.

CSF Cryptococcal Antigen

هدف از انجام آن تشخیص عفونت قارچی ناشی از کریپتوکوکوس نئوفورمنس می باشد.

Other CSF Ag Tests

بسته به اینکه پزشک به چه نوع میکروارگانیسمی مشکوک باشد، درخواست می شود.

 برخی تستهای کم کاربرد که به ندرت توسط پزشک درخواست می شوند:

CSF AFB Smear and culture

در صورت وجود توبرکلوزیس یا سایر مایکوباکتریوم ها، مثبت می شود.

CSF Molecular Test  

برای تشخیص مایکوباکتریوم توبرکلوزیس، در صورتیکه پزشک به وجود این میکروارگانیسم مشکوک باشد.

CSF syphilhs Testing (VDRL)

در صورت وجود سیفلیس عصبی مثبت خواهد بود. البته منفی بودن آن رد کننده ی احتمال درگیری سیستم عصبی نیست. (مثبت آن ارزش دارد).

 

 زهرا علیمرادی





 

خواندن 4293 بار آخرین بار تغییر یافته يكشنبه, 17 شهریور 1392 23:31
مجموعه های بیشتر: « کشت خلط کشت ادرار »

نظرات   

 
0 #4 میثم 1392-12-19 13:18
ممنون
بازگو کردن
 
 
0 #3 ازاده 1392-12-16 19:41
باسلام وخسته نباشید
اطلاعات خوبی بود ولی کاش مقادیر ازمایشگاهی رو هم مینوشتید به صورت عددی.منظورم رنجای نرمالشونه
بازگو کردن
 
 
+1 #2 الهام 1391-08-25 17:00
بسیار عالی و مفید بود
بسیار ممنون
بازگو کردن
 
 
0 #1 مهسا 1391-07-27 19:26
سلام
ممنون از اطلاعات مفیدی که در اختیارم قرار دادید
موفق باشید
بازگو کردن
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن